Kadın ve ekonomi

Son 30 yılda kadın ihtiyaçlarının küresel ekonomiye kazandırdıklarını düşündüm. Evimizin 30 yıl önceki halini hatırlıyorum. Şimdiki haliyle kıyasladığımda son 30 yılda tüketim ekonomisinin kadın odaklı çalışmasının verdiği başarılı sonucu görüyorum. Ben çocukken evimizde merdaneli çamaşır makinası vardı, şimdi bu makinalar köylerde yayık yapmak için kullanılıyor yani büyük kısmı çöp olmayarak Anadolu insanının keskin zekası sayesinde güncelliğini koruyor. Bulaşık makinesi diye bir şey de yoktu, mikser, elektrikli süpürge, düdüklü tencere, blender, mikrodalga fırın, ankastre ocaklar, derin dondurucular... Sadece mutfakta bile saymakla bitmeyecek ilaveler var ve bunların neredeyse tümü şu anda evlerin olmazsa olmazı. Buna “kadının büyük sanayi devrimi” diyebiliriz.

Kozmetik boyutuna geldiğimizde ise dev bir sektör daha görüyoruz, yakın bir tarihe kadar kadının kozmetik ihtiyacı, basit makyaj malzemeleri ve her yere sürülebilen birkaç marka kremden ibaretti. Şimdi küvetin kenarı bile şampuanlar, jeller, kremlerle dolarken, bedenin her bölgesi için yapılmış, bakım için ayrı, onarmak için ayrı ürünler mevcut. Reklam sektörünü de olanca hızıyla besleyen bu ürünler güruhunun son 30 yılda dünya ekonomisine olan katkısı inkar edilemez, hatta ekonomiler bu ihtiyaçları karşılayarak besleniyor diyebiliriz. Nar ayıklamak için yapılmış bir alet bile var. Soğan doğrayıcı, katı meyve presi, elma dilimleyici hatta yıkanmış sebzeyi kurutan bir alet var. Büyük icatlar hızla kadının hayatını kolaylaştırmak için birbiriyle yarışıyor.

30 yıl önceki kadının durumuna bakıldığında bugünkü kadınların şanslı olduğunu söylemek çok basit kalır, biraz parası olan veya kendisini seven bir eşe sahip olan kadınlar Allah’ın sevgili kulları bence. Yan etkilerde mevcut tabii ki, mesela kozmetik sektörü o kadar ilerledi ki neredeyse bir maymunu bile güzel bir insana çevirebilecekken aynı ürünler yanlış kullanımla bir insanı maymuna çevirebiliyor. Takviyeli sutyenler, popoyu iyi gösteren pantolonlar, kalıcı makyaj, kaynak saç, takma kirpik, yağ aldırma, estetik cerrahi, renkli lens, lazer epilasyon vs. Ayrıca estetik sektörünün bu kadar gelişmesi kadınlar arasında haksız rekabet oluşturuyor ve doğuştan güzel olan kadınlar eminim bundan şikayetçidir.

Güzelleştirme sektörünün aniden gelişmesiyle birlikte kadınlar için ciddi istihdam sağlandı. Böylece yeni bir tüketim yöntemiyle bu sorun da -belki farkında olmadan- çözülmüş oldu. Artık çevremizde kendini güzellik uzmanı diye adlandıran bir sürü genç kızımız, kendi ırkını daha güzel yapmak için kavitasyon cihazı kullanmayı ve kaş dövmesi yapmayı öğreniyor.

Bir iktisatçı gerekli bilgileri alıp toplasın sadece kadının daha güzel görünmek için beslediği sektörün büyüklüğü dünya ekonomisinin en az %10 una denk gelir. Kadınların hızla otomobil kullanmaya başlamasıyla otomatik vitesli ve pembe, yeşil, mor, otomobil sayısı da ciddi oranda arttı. Park, yağmur ve far sensörlü araçların yapılması ise bana göre tamamen bayanlarla ilgili bir durum. Yanlışlıkla sis lambalarını açıp sonra polis uyardığında nereden kapatacağını bulamayan kadınlardan sonra yeni araçlarda sis lambaları tek açmalı düğme olarak yapılıyor. Açıyorsunuz ve kontağı kapattığınızda kapanıyor ve tekrar açmanız gerekiyor. Erkekler sis lambalarını –süs lambası- olarak kullanıyor zaten. Daha çok hava yastığı ve tonla ilave emniyet tedbiri de aynı sorunun çözümü olarak geliştirilmiş sanırım. Oysa biz yıllarca emniyet kemerini bira kapağı açmak için konmuş kullanışlı bir aksesuar olarak bildik. Erkek çoğunluğun araba kullandığı dönemde şoför tarafındaki güneşlikte ayna olmazdı, şimdi bir de üstüne ışık koyuyorlar yolda giderken kaş falan da alınabilsin diye. Bir de bebek ve çocuk sektörü var... Hazır bezler, ıslak mendiller, kremler, şampuanlar, bebek telsizleri, çeşit çeşit mamalar var. E artık bebek bakmaya ne var?

Yukarıdaki tüm anlatılar son 30 yılda “benim şu an aklıma gelen” kadın ihtiyacı odaklı gelişmeler… Kadınların küresel ekonomiye yaptıkları katkının hesaplanamayan boyuttaki küçücük göstergesi. Sağladıkları istihdam için kendilerine teşekkür etmek isterim. Ayrıca yapılan yatırımın kişisel kazancında bu kadar büyük bir geri dönüşümünü sağlayabilmekte mucize denebilecek kadar başarılı bir sistem. Kadın ihtiyaçları sektöründe çalışanlar veya bu sektöre hizmet veren tedarikçiler, kazandıkları paranın ne kadarını özel hayatlarında yine bu sektöre harcıyor? Bunun cevabı tabii ki evdeki kadın sayısına göre değişir.

Nobel ödülü almış bilim insanlarının insanlığa faydalı olabilmek için feda ettiği zamanı düşününce, bordo ojeyi icat edene logaritma cetvelini icat edenden daha çok saygı duyduğumu söyleyebilirim. Ya da harika iç çamaşırlarını bulanlar, insanlığın mutluluğu adına çok daha büyük başarılar elde etmişlerdir. İzafiyet teorisi mi yoksa bira bronzluğunda bir tenin sırt dekoltesi mi diye sorsalar, sürpriz bir cevap alamayız.

Yukarıdaki tüm anlatıyla birlikte kadınların bunların hepsini hak ettiğini düşünüyorum. Benim annemin mutfak dolabı bile yoktu, onun yerine tel dolap vardı, çamaşır bulaşık elde yıkanırdı, çeşmeden akan sıcak su yoktu, annem her sabah kalkar kömür taşır soba yakardı, şimdi temizleme robotları varken o zamanlar gırgır vardı, yerler yer beziyle silinip halılar çatının betonunda ya da sokakta yıkanırdı, benim annem için gezme demek haftasonu gidilen pikniklerdi ve bu piknikler için annem öncesinde hazırlık yapar sonrasında pikniğin bulaşığını, çamaşırını yıkardı. Pazara yürüyerek gider dönüşte bir sürü torbayı elinde taşırdı. Benim annem teknolojinin tüm nimetlerini hak ediyor. Ve ben “bulaşık makinası alacaksak niye evlendik” tarzı erkek esprilerinin artık süresini fazlasıyla doldurduğunu düşünüyorum. İşten eve geldiğimde eşimin akşama kadar iş yapmaktan perişan olmuş halde ve aspiratörlü bir mutfağı olmadığı için yemek kokusu içinde karşılaması yerine. makinaların yaptığı işler sayesinde yorulmamış, zamanında yemeğini yapmış ve kocasının eve geleceği vakte kadar kendine çeki düzen verecek zamanı bulmuş bakımlı bir kadını tercih ederim. Akıllı kadınlar teknolojiyi sadece kendi faydalarına kullanacak kadar bencil değildir zaten...